Bilimsel sınıflandırma
Alem: Plantae (Bitkiler)
Bölüm: Magnoliophyta (Kapalı tohumlular)
Sınıf: Magnoliopsida (İki çenekliler)
Takım: Ericales
Familya: Ericaceae
Cins: Rhododendron
Alt cins: Pentanthera
Seksiyon: Pentanthera
Fundagiller familyasından bir bitki türü. Küçük ve koyu yeşil yapraklı bir bitki olan açelyanın dalları ikişerli üçerli gruplar halinde çiçeklenir. Daha çok iç mekan süs bitkisi olarak yetiştirilir. 1800'lü yıllarda Avrupa'ya getirilen açelyaların anavatanı Kuzey Amerika ile Asya’dır.Açelya türü bitkiler genellikle ormanda gölge yerlerde yetişirler. Açelyalar pembe, sarı, kırmızı, turuncu gibi birçok değişik renkte çiçek açar. Bu nedenle en çok beğenilen ve tercih edilen salon bitkileri arasındadır. 1680 yılında Hollandalılar tarafından Çin'den Avrupa'ya götürülen Hint açelyası Rhododendron simsii ise harika bir salon bitkisidir.
R. simsii kış ve ilkbahar mevsiminde kırmızı ve pembenin her tonunda çiçek açar.
Başlıca türleri
Rhododendron luteum: Kışın yapraklarını döken, ilkbaharda ise sarı ve turuncu çiçek açan açelya türü.
Rhododendron simsii: İlkbaharda kırmızı ve pembe çiçekler açan Hint açelyası.
Rhododendron obtusum: Anavatanı Kuzey Yarımküre'de Amerika, Çin ve Japonya'dır. İç mekan süs bitkisi olarak en çok yetiştirilen çalı görünümündeki yeşil açelya türüdür
Açelya bakımı nasıl yapılır?
Bahar aylarında çiçeklenen açelyalar güneşi değil, soğuk veya yarı gölge yerleri sever. 10-18 derece sıcaklık onlar için idealdir.Toprağı kireçsiz ve asitli olmalıdır, toprağına yaprak çürüntüsü ile kaba dere kumu eklenmesi bitkiyi besler.
Açelyalar suyu sever, toprağı kurudukça sulayın ve sularken çiçeklerine su gelmemesine dikkat edin.
İyi bakıldığında uzun yıllar yaşayan açelyalar, bahar aylarında oldukça bol ve değişik renklerde çiçek verir.
Enine doğru yayılma özelliği olan açelyalar çiçeklenme bittiğinde ve dip kısmından budanmalıdır. Açelyaların çok derin budanmaktan hoşlanmadıklarını unutmayın, hafif bir budama yeterlidir.
Açelyalarınızın her yıl çiçek açmasını istiyorsanız yazın iyi bakmalısınız. Çiçeklenme döneminden sonra gübrelemeli ve gelişme gösterebilmesi için yavaş eriyen azot vermelisiniz.Açelya gübresi kök bölgesine az miktarda serpilerek verilir. Toprakta bulunan demiri alabilmeleri için asit artırıcı madde kullanılmalıdır. Açelyalardaki demir eksikliği ise yapraklarının sararmasından ve damarların çıkmasından anlaşılır.
Açelyaların üretimi; Çiçek açma dönemi bittikten sonra bitkinin yarı odunsulaşan sürgünleri yaz mevsiminde kesilip bunlardan çelik elde edilir. Bu çelikler nemli toprağa dikilip yeni bitki elde edilir.
Açelyaların Yetiştirilmesi için Gerekli Şartlar:
Toprak: Açelya bitkisi kireçsiz ve asit karakterli toprakları sever. Bu nitelikteki topraklara yaprak çürüntüsü ile kaba dere kumu karıştırılması bitkiye yararlı olur.
Su: Açelya suyu çok sever. Haftada bir kez yapraklarına su püskürtülmelidir. Ancak sulamada ve yaprak ıslatmada kulllanılacak suyun kireçsiz ve mümkünse yağmur suyu olması bitkiye yararlıdır.
Işık: Bitki yarı gölge yerleri sever. Üzerine doğrudan gelen güneş ışığı karşısında bırakılmalıdır.
Sıcaklık: Serin ortamları yeğleyen Açelyalardan en iyi sonuç 10-18 derece olan yerlerde alınır. Bu nedenle serin yerlerde tutulmalıdır.
Gübre: Açelya bitkisi yetiştirilirken ilkbahardan sonbahara kadar bitkiye haftada bir kez standart sıvıgübre verilir.
Açelya bitkisinin yetiştirilmesi, bakımı ve sulanması:
*Doğrudan güneş ışığı istemeyen bu bitki dolaylı ışıklardan da yararlanabilir.
*Çok fazla soğuk ve sıcak havada bırakma çiçeğin yapraklarına ve çiçeklerine fayda sağlamaz.
*Hava akımlarından kolay etkilenen açelya bitkisi bu etkiden korunmalıdır.
*Kış aylarında menekşenin bulunduğu ortam 14-15 derecenin altına düşmemelidir.
Sulamada en önemli unsurlar;
-Kış aylarında bitki aşırı soğuktan korunarak susuz bırakılmamasına dikkat edilmelidir.
-Yaz aylarında ise bitkinin suya olan ihtiyacını tamamen gidermek için haftada en az iki kere sulanmalıdır.
-Su bitkinin her bölümüne ulaştırılmalıdır.
-Sulanmadan sonra bitkinin tabağında su kalmamasına çok dikkat edilmelidir.
-Bitkiyi sularken kullanılan kap her sulamada aynı ölçüde olmalıdır.
-Sulamalar aynı günde ve aynı miktarlarda su ile yapılmalıdır.
-Açelyada çok büyük bir değişiklik görülmediği sürece sulanmada kullanılan kap, ölçü ve su miktarı değiştirilmemelidir.
*Bitkiye kış aylarında musluktan aldığımız soğuk çeşme suyunu vermemeliyiz. Verdiğimiz su oda sıcaklığında olmalıdır.
*Sık sık saksı değiştirmek, büyük olan saksılar açelyanın gelişmesine çok büyük engellerdir.
*Suya ihtiyacı çok olduğundan ötürü saksı su dolu bir kovaya daldırılıp 1-2 dakika toprak bölümü sulanmalıdır.
Açelya Bitkisinin Çoğaltılması:
*Açelyanın çoğaltılması bitkinin köklerinden ayırma yöntemiyle olabilir.
*Bitkinin kökünden çıkarak üst kısımlara uzanan ince kısımlar bitkiye benzeyen yeni bitkiler oluşturur.
*Bu yeni bitkileri alıp başka saksılara dikerek yeni açelyalar oluşturabiliriz.
*Bu yöntem hem kolay hem de zahmetsizdir.
